Mimari tasarım incelemelerinde bilimsel yaklaşımlar

Mimari tasarım incelemelerinde bilimsel yaklaşımlar; tasarım analizi yapılırken ele alınacak kriterler ve metodoloji belirlemek bağlamında yol gösterici ipuçları anlamına gelir.

Bir mimari tasarımı incelerken hangi kriterlere göre değerlendirileceğiyle ilgili ulusal veya uluslararası standartlardan bahsetmek yersizdir. Çünkü hangi kriterlerin ele alınacağı konusu mimari tasarım incelemelerinde bilimsel yaklaşımları bilmekten daha sonra gelmekte.

Bu yazımda bir mimari eleştiri nasıl yapılır? Mimarlık eleştirmenlerinin sıkça kullandığı yöntemleri, tasarım ve mekan analizleri için başvurulan en yaygın yöntemleri, bir mekan tasviri yapmak için gerekenleri kendi penceremden sizlerle paylaşmaya çalışacağım.


NOT: Mimari eleştiri kavramı mimarlık yeryüzünde varolduğu günden bu yana yani insanoğlu mekan arayışları içerisine girdiği günlerden bu yana varolan bir kavramdır. Mimari eleştiri kavramının bilinmesi ve yöntemlerin belirlenmesi yapıları doğru sınıflayabilmek, teknik – niceliksel – niteliksel verilerin doğru işlenerek objektif yorum getirilebilmesi açısından oldukça önemlidir.

Mimari tasarım incelemelerinde bilimsel yaklaşımlar adına kişisel bir manifesto;

Burada birazdan okuyacaklarınızın tamamen kişisel görüşlerimden oluştuğunu bilmeniz, okuduklarınızı değerlendirebilmeniz noktasında bir veridir. Peki mimari tasarımlar analiz edilip, incelenirken hangi metalar bir giriş verisi olarak değerlendirilebilir?

# Yapının felsefesi

Her yapı bir ihtiyaç ya da problemi cevaplama yeteneğine sahiptir.

Bu kriter; yapının söz konusu ihtiyaç, problemi gidermek konusundaki yeteneklerini puanlamayı içermektedir.

# Kullanışlılık

İşverenin istek ve ihtiyaçlarına yönelik mimarın getirdiği çözümlerin puanlamasını içermektedir.

# Estetik kaygı

Bir mimari eser söz konusu ise estetik yargılardan bahsetmemek olmaz. Bu değerlendirme kriteri; her yapı için belirli oran orantı, geometri ya da şekilsel güzellikten dem vuran bir değerlendirmeyi içermektedir.

Öte yandan bu puanlama seçeneği; estetik kavramı objektif ifadelerle tercüme edilemeyeceğinden ötürü, yapının estetik kaygı adına yeterli öz yeteneklere sahip olup olmamasını içermektedir.

# İç mekan çözümleri

Bir yapının sadece kabuktan oluşmadığı ve neticede mekan kavramının sınırlandırılmış bir alanı ifade ettiği gerçekleri göz önüne alındığında, iç mekan çözümlerinin son kullanıcıya ve işverenin isteklerine yönelik gereksinimleri karşılamada getirdiği çözümler, mekan yerleşimleri zonlamaların değerlendirilmesini içermektedir.

# Özgünlük

Yapı tasarımına yönelik, çözümlere yönelik kendi çizgisi olup olmadığı, özgün bir fikir ifade edip etmediği, tasarımcısının kimliğini yansıtması veya yansıtamaması adına başarılı olup olmadığıyla ilgili bir değerlendirme kriteridir.

# Malzeme tercihleri

İç mekanda tavan, döşeme, duvar ,dış mekanda çatı, cephe gibi yapısal elemanların üzerini örten bu yorgan tabakasının tercih edilen malzemeler bakımından yeterli olup olmadığıyla ilgili bir değerlendirme kriteridir. Yeterli olup olmadığına yönelik kriterler ise ne yazık ki objektif değil subjektif yargılarla tasarımı inceleyen kişinin donanımına / bilgi birikimine ve yapıya dair düşüncelerine bağlıdır.

# Teknoloji ve dijital senkronizasyon

Artık yapıların teknoloji ve Endsütri 4.0 , yapay zeka, bulut teknolojileri , dijital trendler ile senkron olup olmadığı da bir tasarım inceleme kriteri olarak ele alınmalıdır. Bu değerlendirme kriterinin teknoloji ve dijital senkronizasyon ve ötesinde bu şeyleri ne kadar kullanıp kullanmadığıyla ilgili bir değerlendirme kriteri olduğunu söylemek isterim.

# Peyzaj bütünlüğü

Yapının ya da yapı bloklarının iç mekan çözümleri hakkında bir değerlendirme kriteri olur da peyzaj etmenleriyle olan ilişkilerini değerlendirmeye almayan bir mimari tasarım inceleme kriterleri listesi olur mu? İşte bu madde de mimari tasarımın peyzaj öğelerinden ayrılmadan bir bütün olarak ele alınıp alınmadığıyla ilgili bir değerlendirme kriteridir.

# Disiplinler arası senkronizasyonu

Yapının mimari çözümlerinin; taşıyıcı sistem, elektrik ve elektronik sistemleri, tesisat ve mekanik sistemler ile olan uyumu ya da uyumsuzluğunun değerlendirilmesine dair bir değerlendirme kriteridir.

# Enerji verimliliği ve sürdürülebilirliği

LEED , BREEAM gibi zaten hali hazırda kullanılan yeşil bina sertifikasyon sistemleri olsa da bir mimari yapının enerji verimliliğine yönelik yeterli tedbir alınıp alınmadığıyla ilgili ve belki de bu maddeler içerisinde en önemlisi sosyal sürdürülebilirliği sağlamak amaçlı, tasarımcının veya tasarım ekibinin emek verip vermediğiyle ilgili şeyleri kıstas kabul eden bir değerlendirme kriteridir.

Öte yandan bu değerlendirme kriterinin yapıdaki detay çözümlerinden tutun, teknik çizimlerdeki ince püf noktaların belirli bir mantık çerçevesinde işlenip işlenmediğini sorgulama biçimine dönük bir puanlama kriteri de diyebilirim. 

Yukarıda 10 maddelik bir mimari tasarımda bilimsel değerlendirme kriteri listesi oluşturdum. Belki aşağıdaki şeyleri de bu listeye eklemek mümkün olabilirdi ama bu başlıkların detay açıklamalarına odaklandığınızda biraz biraz içerdiğini de anlamanız mümkün.

  • Yapının inşa edildiği bölgeye ne kadar değer kazandırdığı, sağladığı uyum.
  • Yapının tasarımı geliştirilirken yerel kimlik öğelerinden yerel mimariden ve sivil mimari öğelerden ilham alıp almadığı.
  • Yapının tasarımı geliştirilirken bir mimari üsluba dair atıflara sahip olup olmadığıyla ilgili kıstaslar. Ve dahası bu kıstasları ne kadar başarılı yorumladığıyla ilgili bir puanlama.

Gördüğünüz üzere bir yapının tasarımı ve tasarımına dair süreçlerin Mimarlık olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceğiyle ilgili bazı kıstaslar paylaşmaya çalıştım ama nedense bu kıstaslar bana bile üstelik kendi manifestomda bile yeterli gelmedi.

Sebebi; bir yapının herşeyiyle her anlamda mükemmel ve eksiksiz olamayacağını düşünenlerden olmamdan kaynaklanıyor. O halde haydi bunları bir toparlayayım..

mimari-tasarimda-bilimse-inceleme-metodları

Sonuç ve nihai değerlendirme;

Artık mimari tasarımların tozlanmış tarih kitaplarındaki yargılarla değerlendirilmesi, salt geçmişe has tanımlamalar ve geleneksel mimarlık terminolojisi kullanılarak tasvir edilip puanlanması geride kalmıştır.

Buraya kadar okumuş olduğunuz mimari tasarım incelemelerinde bilimsel yaklaşımlar bir manifestodan ibaret olsa da değerlendirme maddeleri arasında gördüğünüz bazı kriterlerin neredeyse hiçbir yerde yer almadığına şahit olacaksınız. Tabi ki bir tek şey hariç, bu kriterlerin mimari yapıyı tasvir edip tanımlarken kullanıldığını düşünmezseniz.

Bu yazıda mimari tasarım incelemesi nasıl yapılır? Mimari eleştiri yapılırken dikkat edilmesi gerekenler nelerdir? Mimari tasarımlar nasıl incelenir? Mimari tasarım ve mimarlık kavramları başta olmak üzere bir yapıyı ele alırken hangi teknik veya teknik olmayan veriler kullanılır?  gibi sorulara yanıt vermeye çalıştım. Manifestoma eklemek istedikleriniz için, ya da daha da ötesinde belki katılmadıklarınız için yorumlarınızı esirgemeyiniz efenim. 

7 comments On Mimari tasarım incelemelerinde bilimsel yaklaşımlar

  • Harika değerlendirme kriterleriymiş. Aslında hepsini bir başlıkta toplaması anlamında gerçekten iyi olmuş bu yazı. Bir çoğunu zaten halihazırda kullanıyorduk bir yapıyı analiz ederken.

    • Teşekkürler.. Bu kriterlere eklemek istediğiniz başka şeyler olursa yorumlarınızı bekliyorum ERKAN Bey.

  • Estetik kaygı ve bir yapının estetik olup olmadığıyla ilgili değerli bir kaç cümle okudum.Bu bana yeter.. Teşekkür ederiz böyle güzel donanımsal veriler için. Bir kaç gün önce farkettiğim bu site şuan en sevdiğim Mimari blog oldu. Takip etmeye devam!!!

    • Değerli yorumun için teşekkürler selin.. Takip ettiğiniz mimari bloglar arasında yer aldığım için de ayrıca teşekkür ederim. Estetik kaygı için objektif şeyler söylemek na mümkün. Dolayısı ile bi yapının tasarım incelemesi yapılırken estetik olup olmadığı değil, estetik kaygı taşıyıp taşımadığı sorgulanmalıdır. Esasında söylemek istediğim öz ve sade olarak buydu.

  • Mimar Melih Güney

    Ne yani, şimdi bir yapının tüm bu sayılan koşulları sağlıyor olmasını mı bekliyoruz ben mi yanlış anlıyorum?

  • Teknoloji ve dijital senkronizasyonu sağlarken aynı zamanda yerel öğeleri kullanabilen bir yapı nasıl olabilir? Ben sadece buraya takıldım. Bu bir fonksiyon karmaşası doğurmaz mı sizce de? Ayrıca peyzaj faktörleri, iç mekan bütünlüğü ve tasarım senaryosunun başarılı olup olmadığı gibi etmenleri de göz ardı etmeden bu kriterler arasında saymanıza da bayıldım.

    Doğrusu mimari tasarım eleştirmenlerinin bile tüm bu maddeleri göz önüne alarak mimari eleştiri nedir sorusuna yanıt verebileceklerini pek sanmıyorum.

    Mimarlıkla eleştiri kavramı göz ardı etmeyi çok sevdiğimiz bir konu olması nedeniyle de burada ele alınmış. Tebrikler yazılarınızın devamını merakla bekliyorum. Bu arada bir yerlerde söyleşi filan düzenlerseniz mutlaka gelmek isterim. Mimarın günlüğü’nü gerçekten sevdim.

  • Selin hanımın söylediklerini katılıyorum. Estetik kaygı ve estetizm hakkında şimdiye kadar Türkçe mimarlık siteleri arasında okuduğum en iyi makale olmuş.

Leave a reply:

Your email address will not be published.